Nguyên nhân hỏng gioăng hiếm khi nằm ở riêng tấm gioăng: phần lớn mối nối rò vì vật liệu chọn sai, siết sai, mặt bích hỏng hoặc điều kiện vận hành vượt giới hạn của bìa. Hiểu đúng nguyên nhân thì mới sửa tận gốc, thay vì thay gioăng mới rồi lại rò ở đúng chỗ cũ. Bài này tổng hợp bảy nguyên nhân hay gặp, dấu hiệu nhận biết sớm và cách phòng cho từng nguyên nhân.
Thế nào là gioăng hỏng?
Gioăng hỏng là khi lớp làm kín giữa hai mặt bích không còn giữ được áp, không chặn được môi chất hoặc tự nó bị phá huỷ về cơ học. Biểu hiện có thể là rỉ chậm từng giọt, xì hơi liên tục, hoặc bung gioăng đột ngột khi áp tăng. Ở nhà máy hoá chất, lọc dầu hay phân bón, một điểm rò nhỏ cũng có thể dẫn tới nguy cơ cháy, nhiễm bẩn sản phẩm hoặc dừng máy ngoài kế hoạch.
Bảy nguyên nhân hỏng gioăng hay gặp
Chọn sai vật liệu cho nhiệt độ, áp suất hoặc môi chất
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất: bìa được mua theo giá hoặc theo thói quen, không đối chiếu với điều kiện thật của mối nối. Bảng dưới là các ví dụ chọn nhầm có thể kiểm chứng ngay bằng số liệu của hãng Charminar.
| Điều kiện mối nối | Mã dễ chọn nhầm | Giới hạn theo hãng | Mã nên xem |
|---|---|---|---|
| Hơi 300°C chạy liên tục | HNA-100 | Nhiệt liên tục 150°C | HNA-700 (liên tục 350°C) |
| Đường hơi nóng, bìa amiang | CJ-29 ACID | Tối đa 210°C, mác nhiệt thấp nhất dòng CJ | CJ-23 EXTRA (450°C) hoặc CJ-9 (350°C, ứng suất thấp) |
| Dung dịch xút | HNA-ACID | Bảng kháng hoá chất xếp C | HNA-400 hoặc HNA-700 (xếp A) |
| Axit sulphuric 96% | HNA-ACID và phần lớn mã HNA | Bảng kháng hoá chất xếp X (riêng HNA-400 xếp C) | Liên hệ kỹ thuật trước khi chọn |
| Dầu, nhiên liệu trên 150°C | HYTITE-60, S-309 | Tối đa 150°C | HNA-400 (liên tục 300°C) |
| Mặt bích áp 150 kg/cm² | HNA-700 | Áp tối đa 100 kg/cm² | HNA-400 (150 kg/cm²), HNA-400 METALLIC (160 kg/cm²) |
Cách phòng duy nhất là chọn theo số vận hành thật và tra bảng kháng hoá chất bìa gioăng trước khi đặt hàng. Riêng CJ-29 ACID là mác dành cho axit, kiềm, rượu, este, xeton; nó đổi chịu nhiệt lấy kháng axit nên không phải mác cao cấp hơn các mác CJ khác.
Siết bulông sai
Siết không đều, bỏ qua thứ tự siết chéo, dùng cờ lê chưa hiệu chuẩn hoặc siết một lượt cho xong đều để lại mối nối yếu. Siết thiếu làm gioăng lỏng và rò; siết quá làm sợi bị nghiền nát, mất khả năng phục hồi. Lỗi kiểu này thường lộ ra ngay trong vài tuần đầu sau khi lắp.
Mặt bích hỏng hoặc lệch tâm
Vết rỗ, ăn mòn, xước hướng kính hay mặt bích cong vênh tạo ra những rãnh nhỏ cho môi chất lọt qua. Hai mặt bích lệch nhau khiến một phía gioăng bị ép mạnh còn phía kia gần như không được ép. Thay gioăng không sửa được lỗi này; phải gia công lại hoặc thay mặt bích.
Chu kỳ nhiệt và dao động áp suất
Khởi động, dừng máy, mẻ sản xuất và các lần ngắt khẩn cấp làm gioăng giãn co liên tục. Qua thời gian, vật liệu mất đàn hồi, chai cứng và nứt chân chim. Một đợt tăng áp đột ngột do búa nước hoặc máy nén có thể đẩy bung gioăng đã yếu chỉ trong một lần.
Hoá chất tấn công vật liệu
Khi gặp hoá chất không chịu được, chất kết dính cao su trong gioăng bị phá trước, sau đó đến khung sợi. Dấu hiệu là gioăng trương, mềm, đổi màu hoặc mép bở giòn. Lỗi này hay xảy ra khi thành phần môi chất thay đổi trong các lần sự cố quy trình mà không ai kiểm lại vật liệu gioăng.
Lão hoá do lưu kho lâu
Bìa gioăng chưa dùng vẫn lão hoá nếu để trong kho nóng, ẩm hoặc có nắng chiếu nhiều năm, vì cao su trong bìa mất dần độ dẻo. Lắp một tấm bìa đã khô cứng gần như là lắp sẵn một gioăng hỏng. Cách phòng: nhập trước xuất trước, cất bìa nơi khô, sạch, tránh nắng trực tiếp.
Bulông giãn và gioăng dão sau khi lắp
Theo hãng, bulông tự giãn khoảng 10% lực trong 24 giờ đầu, đồng thời gioăng dão một ít. Nếu không siết lại, mối nối mất dần lực ép và bắt đầu rỉ. Đây là nguyên nhân dễ phòng nhất: siết lại sau 24 giờ vận hành với mối nối quan trọng; quy trình siết chi tiết có trong bài bìa gioăng ít rò rỉ.
Dấu hiệu nhận biết gioăng sắp hỏng
Phát hiện sớm giúp xử lý trong lần dừng máy kế tiếp thay vì phải dừng khẩn cấp. Hướng dẫn công nhân vận hành ghi lại các dấu hiệu sau trong mỗi vòng kiểm tra:
- Hơi nước hoặc giọt chất lỏng quanh mép mặt bích.
- Tiếng xì ở mối nối.
- Nhiệt độ quanh bulông thay đổi bất thường.
- Vệt gỉ mới trên mặt bích.
- Áp suất đường ống tụt không rõ lý do.
- Cặn trắng hoặc vệt ố quanh gioăng.
Phòng ngừa hỏng gioăng theo hệ thống
Không có tấm gioăng nào hoàn hảo; phòng ngừa là một quy trình. Chọn vật liệu theo số vận hành thật, làm sạch và kiểm mặt bích trước mỗi lần lắp, siết bằng cờ lê lực theo thứ tự chéo và nhiều lượt, siết lại sau 24 giờ với mối nối quan trọng. Lập lịch kiểm tra cho các đường nguy cơ cao và ghi hồ sơ mỗi lần thay gioăng gồm mã bìa, số lô và mô-men siết.
Về vật liệu, hãng gợi ý: bìa nén không amiang cho phần lớn đường dầu, khí, nước thông thường; bìa không amiang lõi lưới thép khi nhiệt, áp cao hoặc cần thêm độ cứng vững; vật liệu beater addition và sợi cellulose khi mặt bích hơi không phẳng và cần dễ nén. Với hơi và kiềm, HNA-700 là mã hãng ghi rõ cho môi chất này.
Charminar sản xuất tại Ấn Độ, Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Trần Quyết nhập và phân phối tại Việt Nam, có CO/CQ theo lô hàng để truy vết. Gửi điều kiện mối nối đang rò qua số Hà Nội 0325655700 hoặc TP.HCM 0968632600 để được gợi ý mã; giá theo độ dày và số lượng, báo giá trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân hỏng gioăng phổ biến nhất là gì?
Ba nguyên nhân hay gặp nhất là siết bulông sai (không đều hoặc thiếu lực), chọn vật liệu không hợp nhiệt độ và hoá chất, và mặt bích bị hỏng hoặc lệch.
Gioăng mới thay đã rò lại, lỗi ở đâu?
Thường không phải do tấm gioăng. Hãy kiểm mặt bích có rỗ, xước hay lệch không, mô-men và thứ tự siết có đúng không, và mối nối đã được siết lại sau 24 giờ chưa.
Bìa gioăng để lâu trong kho có dùng được không?
Chỉ dùng khi bìa còn dẻo, không khô cứng hay nứt. Bìa để nơi nóng, ẩm, có nắng nhiều năm sẽ mất độ dẻo; nên nhập trước xuất trước và cất nơi khô, tránh nắng.
Làm sao biết gioăng hỏng do hoá chất?
Gioăng bị hoá chất tấn công thường trương, mềm, đổi màu hoặc mép bở giòn. Khi thấy dấu hiệu này, tra lại môi chất với bảng kháng hoá chất trước khi thay cùng loại bìa.
Bao lâu nên kiểm tra mối nối mặt bích một lần?
Hãng khuyên kiểm tra bằng mắt các mối nối nguy cơ cao ở nhà máy lọc dầu, hoá chất và đường hơi trong mỗi vòng bảo trì thường lệ, và kiểm chi tiết trong mỗi đợt dừng máy theo kế hoạch.
